ERYTHEIA
REVISTA DE ESTUDIOS BIZANTINOS Y NEOGRIEGOS.
Volumen 28 (2007)
ÍNDICE
Luis Gil Fernández (1927-2007): ..................................................11
Sport in Byzantium ............................................................................... 15
El mitógrafo Conón en la Biblioteca de Focio .................................. 41
Sull’origine del manoscritto dello Scilitze di Madrid ...................... 67
Οι μελέτες του Γεωργίου Παχυμέρη .................................................. 91
Attorno al progetto di Crociata di Alessandro VI (1492-1503). Andrea Paleologo nell’affresco dell’Appartamento Borgia del Palazzo Vaticano ...... 99
Ortodoxia e identidades balcánicas al final de la Edad Media ................................................................... 113
Marineros griegos en las naves de Cristóbal Colón ...................... 127
Basilios ortodoxos y política mediterránea de España ............... 139
Ósmosis cultural y mutación étnica: los italo-griegos e italo-albaneses de la Italia meridional ........... 197
Europa fra Ortodossia e Islamismo ................................................ 219
Η φύση στο ποιητικό σύμπαν του Διονυσίου Σολωμού ............. 241
Οι επιδράσεις του μικρασιατικού μοναχισμού στην ίδρυση και ανάπτυξη των μονών της Σάμου (19ος - 20ός αι.) ................................................................................. 259
La Papisa Juana de Emanuel Roidis y sus versiones españolas ............................................................... 269
Grecia en Egipto ................................................................................ 283
Actitud de Grecia durante la I Guerra Mundial .......................... 325
The Other Woman's choice: An alternative Approach to Other Society's Woman through the Analysis of two Heroines in Greek and Turkish literature .................................................... 337
RESEÑAS T. Κ. Ν. Κωνσταντινιδης (eκ.), Μεσαιωνική Ήπειρος. Πρακτικά Επιστημονικού Συμποσίου (Ιωάννινα 17/19 Σεπτεμβρίου 1999) (por Víctor Alonso), 373.– Eugène Melchior de Vogue-Nikolái Strájov, Dos viajes al Monte Athos (por Miguel Cortés), 375.– E. Lamberz, Katalog der griechischen Handschriften des Athosklosters Vatopedi. Band 1.: Codices 1-102 (por José M. Floristán), 378.– Lexikon zur byzantinischen Gräzität (besonders des 9.-12. Jahrhunderts). 6. Faszikel (παλιγγενεσία-προσπελαγίζω) (por José M. Floristán), 380.– P. Schreiner, Konstantinopel. Geschichte und Archäologie (por José M. Floristán), 382.– Marie-France Auzépy, L’histoire des iconoclastes (por José M. Floristán), 385.– Ernest Marcos, La croada catalana. L’exèrcit de Jaume I a Terra Santa (por José Simón), 390.– Antoni Rubió i Lluch, Epistolari grec. Volum I. Anys 1880-1888, correspondència recollida i anotada per Eusebi Ayensa i Prat (por José Simón), 392.– Pedro Bádenas y Fermín del Pino (eds.), Frontera y comunicación cultural entre España y Rusia (por José Simón), 395.– A. Pérez Jiménez-G. Cruz Andreotti (eds.), Hijos de Mercurio. Banqueros, prestamistas, usureros y transacciones comerciales en el mundo mediterráneo (por José Ramón del Canto), 397.– Μάρκος ΑΥΓΕΡΗΣ, Από την αιχμαλωσία. Κατά το ημερολόγιο του αιχμαλώτου αεροπόρου Β. Κ. (por Manuel González Rincón), 400.– Carlos Alberto Crida Álvarez y Gerasimos Zoras, Είναι παροιμίες· Λεξικό αντίστοιχων παροιμιών της Ελληνικής, της Ισπανικής και της Ιταλικής (por Virginia López Graña), 405.– M. Cortés Arrese, Estampas rusas (por Sonia Morales), 408.
NOTICIAS R. S. Nelson-K. M. Collins (eds.), Holy Image, Hallowed Ground: Icons from Sinai, catálogo de la exposición (14 noviembre 2006 - 4 marzo de 2007) (por Miguel Cortés), 411.– Conmemoración en Atenas del 150 aniversario del nacimiento de Antoni Rubió i Lluch (Atenas, Στοά του βιβλίου, 2-4 de noviembre de 2006) (por José Simón), 413.– R. García Serrano (com.), Hispania Gothorum. San Ildefonso y el Reino visigodo de Toledo, catálogo de la exposición (23 de enero - 30 de junio de 2007) (por Sonia Morales), 414.– I Encuentro de jóvenes investigadores de Estudios Bizantinos y Neogriegos en España (Instituto de Filología del CSIC, 28-30 de mayo de 2007) (por Guillermo Marín), 416.
REVISTA DE ESTUDIOS BIZANTINOS Y NEOGRIEGOS.
Volumen 28 (2007), pp. 15-40.
S. G. Giatsis:
Sport in Byzantium.
RESUMEN: El artículo describe de forma somera cómo se originaron los deportes en la Nueva Roma-Bizancio, desde tiempos de Constantino I (330-337 d.C.) hasta el final del Imperio (1453). Los factores que contribuyeron al desarrollo de un nuevo movimiento deportivo aficionado, basados en las ideas de ocio y entretenimiento, fueron el cristianismo y la tradición deportiva greco-romana. La prohibición de los sangrientos ludi romanos, la abolición de los Juegos Olímpicos y otros certámenes paganos ayudaron al establecimiento del principio básico cristiano (S. Pablo) de que las actividades físicas eran de importancia secundaria. El autor ofrece nuevas explicaciones, que difieren de las tradicionales dadas por otros historiadores.
Palabras clave: Bizancio, deporte, juegos, cristianismo, carreras de carros, tzykanion, disturbios. ABSTRACT: This paper describes, briefly, the way the Byzantine sports were formed into the New Rome, known as Byzantium, from Constantine’s I days (330-337 AD) up to the end of the empire (1453 AD). The factors that contributed to a new amateur sport movement, based on the idea of leisure and the recreation, were Christianity and the Greco-Roman sport tradition. The prohibition of the traditional Roman bloody ludi, the pause of the Greek Olympic and other pagan games helped the establishment of the basic principle of Christianity (St. Paul) that gymnastic (physical activities) are of second importance for Christians. The author provides a number of newer explanations, other than those traditionally given by other historians.
Key-Words: Byzantium, sport, games, Christianity, chariot racing, tzykanion, riots.
REVISTA DE ESTUDIOS BIZANTINOS Y NEOGRIEGOS.
Volumen 28 (2007), pp. 41-66.
A. Ibáñez: El mitógrafo Conón en la Biblioteca de Focio.
RESUMEN: Las Narraciones de Conón son un breve compendio mitográfico conservado por Focio (s. IX d. C.), que resumió las cincuenta Διηγήσεις en el cod. 186 de la Biblioteca. La obra de Conón ha sido considerada una colección mitográfica menor y oscura, sobre todo por su rica diversidad y su naturaleza miscelánea, si bien el estudio de las otras citas y comparaciones de Focio en los codd. 188-189 nos confirma una posible base de la heterogeneidad ya señalada por la crítica: la paradoxografía.
Palabras clave: Conón, Focio, mitografía griega.
ABSTRACT: The Narratives of Conon are a short mythographical compendium survived by Photius (nineteenth century AC), who summarized the fifty Διηγήσεις in the cod. 186 of his Bibliotheca. Conon’s work has been considered a minor and obscure mythographical collection, however the study of the others Photius’ notes and comparisons in codd. 188-189 corroborates one possible base to the heterogeneity that has already been mentioned by scholarship: paradoxography.
Key-Words: Conon, Photius, Greek Mythography.
REVISTA DE ESTUDIOS BIZANTINOS Y NEOGRIEGOS.
Volumen 28 (2007), pp. 67-90.
B. L. Fonkic:
Sull' origine del manoscritto dello Scilitze di Madrid.
RESUMEN: El manuscrito matritense de la Crónica de Juan Scilitzes fue copiado hacia mediados del s. XII en Constantinopla por un copista enviado expresamente de Palermo: se trata de una copia del original conservado en la Biblioteca Imperial. El códice fue enviado a Sicilia sin encuadernar y durante el viaje perdió dos fascículos. La laguna textual fue inmediatamente reparada por el mismo escriba que había copiado el códice, pero las miniaturas perdidas no fueron reemplazadas. El manuscrito no fue encuadernado hasta llegar a manos de Constantino Láscaris o hasta que llegó a ser propiedad del monasterio de S. Salvador de Mesina.
Palabras clave: Paleografía y codicología de los manuscritos bizantinos del siglo XII.
RIASSUNTO: Il manoscritto della Cronaca di Giovanni Scilitze di Madrid venne realizzato a Costantinopoli intorno alla metà del secolo XII da un calligrafo appositamente inviato da Palermo: esso rappresenta una copia dell’originale, conservato nella Biblioteca Imperiale. Il codice venne inviato in Sicilia privo di rilegatura e durante il viaggio perse due fascicoli. La lacuna di testo fu riparata in seguito dallo stesso copista che aveva vergato il codice, ma le miniature non vennero sostituite. Il manoscritto non venne rilegato fin quando esso non finì nelle mani di Costantino Lascaris o fin quando esso non divenne proprietà del monastero del S. Salvatore di Messina.
Parole chiave: Paleografia e codicologia dei manoscritti bizantini del secolo XII.
REVISTA DE ESTUDIOS BIZANTINOS Y NEOGRIEGOS.
Volumen 28 (2007), pp. 91-98.
Σ. Λαμπακησ: Οι μελέτες του Γεωργίου Παχυμέρη.
ΠΕΡΙΛΗΨΗ: Οι 13 μελέτες του Παχυμέρη αποτελούν βεβαίως εφαρμογή των πρακτικών οδηγιών στα εγχειρίδια ρητορικής της ύστερης αρχαιότητας, δεν είναι όμως κείμενα χωρίς ενδιαφέρον, καθώς περιλαμβάνουν πλήθος αναφορες σε αρχαίους συγγραφείς, που επιτρέπουν να διακρίνουμε την ευρύτητα των γνώσεων του συγγραφέα. Επίσης δεν λείπουν και υπαινιγμοί σε γεγονότα της εποχής.
Λεξεις κλειδια: Γεώργιος Παχυμέρης, βυζαντινή φιλολογία, ρητορική, Ερμογένης, Βυζαντινή εκπαίδευση.
ABSTRACT: Pachymeris’ 13 declamations, though theoretical applications of the rules suggested in the rhetorical manuals of the Late Antiquity, are not devoid of interest, since they include a lot of citations from ancient Greek writers, which prove their author’s broad knowledges; they contain also some hints to historical circumstances of that epoch.
Key-Words: George Pachymeris, Byzantine scholarship, rhetoric, Hermogenes, Byzantine education.
REVISTA DE ESTUDIOS BIZANTINOS Y NEOGRIEGOS.
Volumen 28 (2007), pp. 99-112.
G. Vespigniani:
Attorno al progetto di Crociata di Alessandro VI (1492-1503). Andrea Paleologo nell’affresco dell’Appartamento Borgia del Palazzo Vaticano
RESUMEN: La presencia del último heredero del Imperio de los Romanos, el déspota de la Morea Andrés Paleólogo, en el fresco del Pintoricchio del Appartamento Borgia del Palazzo Apostolico Vaticano (1492-1494) se puede explicar por su importancia en el diseño de una cruzada contra el turco, motivo central en la política del papa Alejandro VI Borgia (1492-1504).
Palabras clave: Bizancio, Roma, Andrés Paleólogo, Pintoricchio, Cruzada.
ABSTRACT: The presence of the last heir of the Byzantine Empire, the despot of Morea Andreas Palaeologus, in Pintoricchio’s fresco in the Borgia’s Apartment of the Palazzo Apostolico Vaticano (1492-1494) fits well with his importance in the design of a crusade against the ottomans, central affair in the foreign politics of pope Alexander VI Borgia (1492-1504).
Key-words: Byzantium, Rome, Andreas Palaeologus, Pintoricchio, Crusade.
REVISTA DE ESTUDIOS BIZANTINOS Y NEOGRIEGOS.
Volumen 28 (2007), pp. 113-126.
Pedro Bádenas de la Peña: Ortodoxia e identidades balcánicas al final de la Edad Media.
RESUMEN: Al final de la Edad Media, la Iglesia ortodoxa emerge como el único centro efectivo de poder, aunque sacudido por las tensiones acumuladas entre los reinos ortodoxos y Bizancio, así como por el progresivo avance otomano. Las transformaciones en el interior de la Ortodoxia contribuyeron al fortalecimiento de la Iglesia, que pudo sobrevivir y actuar como una fuerza revitalizadora y aglutinadora de los pueblos ortodoxos de los Balcanes y de Rusia. En tiempos de crisis, la Iglesia de Constantinopla diseñó una estrategia dirigida a la renovación de la vida espiritual y cultural, a la reorganización jurisdiccional y a la creación de diócesis metropolitanas. El motor de esta renovación fue una élite monástica, de origen atonita, a la cabeza del Patriarcado, así como una red de grandes centros monásticos a lo largo de los Balcanes y en Rusia. Pero las ideas universalistas de este espíritu reformador suscitaron el recelo de los príncipes ortodoxos. Palabras clave: Iglesia ortodoxa, transformaciones políticas ss. XIII-XV. Balcanes y Rusia.
RÉSUMÉ: À la fin du Moyen Age, l’Église orthodoxe émerge comme le seul centre effectif de pouvoir, bien qu’elle est touchée aussi par les tensions accumulées entre les royaumes orthodoxes et Byzance ainsi que par l’avance progressif des Ottomans. Les transformations à l’intérieur de l’Orthodoxie contribuèrent à l’affermissement de l’Église, en lui permettant de survivre et d’agir comme une force vitalisante et agglutinante pour les peuples orthodoxes des Balkans et de la Russie. Dans un temps de crise, l’Eglise de Constantinople dessina une stratégie visant au renouvellement de la vie spirituelle et culturelle, à la réorganisation juridictionnelle et à la création de diocèses métropolitaines. Le moteur de ce renouveau a été une élite monacale, de souche athonite, à la tête du Patriarcat et le réseau de grands centres monastiques tout au long des Balkans et en Russie. Mais les idées universalistes de cet esprit réformateur ne manquaient pas de contestation de la part des princes orthodoxes. mots clef: Église orthodoxe, changements politiques XIIIe-XVe siècle, Balkans, Russie. REVISTA DE ESTUDIOS BIZANTINOS Y NEOGRIEGOS.
Volumen 28 (2007), pp. 127-138.
Juan Gil:
Marineros griegos en las naves de Cristóbal Colón.
RESUMEN: Noticias inéditas sobre la vida y actividad de dos marineros griegos, los hermanos Juan y Pedro de Curcos, que viajaron al Nuevo Mundo con Cristóbal Colón en la segunda (1493) y tercera (1498) expedición.
Palabras clave: Juan y Pedro de Curcos, 2º y 3er viaje de Colón.
ABSTRACT: Unpublished notices concerning life and activities of two Greek seamen, brothers John and Peter from Korghos, who sailed to the New World with admiral Columbus among the crew of the second (1493) and third (1498) naval expeditions.
Key-words: John and Peter of Korghos, Columbus’ 2nd and 3rd navigations.
REVISTA DE ESTUDIOS BIZANTINOS Y NEOGRIEGOS.
Volumen 28 (2007), pp. 139-196.
JOSÉ MANUEL FLORISTÁN:
Basilios ortodoxos y política mediterránea de España.
RESUMEN: Presentación de noticias inéditas conservadas en el Archivo General de Simancas sobre los contactos de dieciocho monasterios de basilios ortodoxos con las autoridades españolas en las primeras décadas del s. XVII. Acudían a los Consejos de la Monarquía a pedir una merced en pago de la ayuda militar y humanitaria que prestaban y a causa de las penurias en que vivían por el maltrato de los turcos. Algunos de ellos tomaron parte activa en movimientos de revuelta antiotomanos.
Palabras clave: Monasterios griegos, Balcanes y Mediterráneo oriental, ayuda económica, reliquias, revueltas antiturcas.
ABSTRACT: Display of unpublished news kept in the Spanish General Archives of Simancas about the contacts held by eighteen Greek Basilian monasteries with the Spanish authorities in the first decades of the XVII century. They went to the Councils of the Monarchy in search of some economic aid in return for their military and humanitarian support and to lighten the poverty in which they lived because of the Turkish punishments. Some of them played an active part in the anti-ottoman revolt movements.
Key-Words: Greek monasteries, Balkans and East Mediterranean, economic aid, relics, anti-ottoman revolts.
REVISTA DE ESTUDIOS BIZANTINOS Y NEOGRIEGOS.
Volumen 28 (2007), pp. 197-218.
I. K. Hassiotis:
Ósmosis cultural y mutación étnica: los italo-griegos e italo-albaneses de la Italia Meridional
RESUMEN: La mayoría de las colonias griegas de Italia meridional y Sicilia surgieron de los emigrantes procedentes de Grecia. Desde finales del s. XVII y, sobre todo, en el s. XVIII, en la mayoría de estas comunidades originariamente helenófonas o bilingües –grecohablantes y albanoparlantes– el empleo del dialecto arvanita del albanés, hablado por entonces en algunas regiones griegas, comenzó a predominar sobre el griego moderno. El autor atribuye este cambio étnico a la rápida integración de los grecoparlantes en el entorno italiano y su correspondiente latinización. Por el contrario, los albanoparlantes conservaron con tesón sus tradiciones, tanto religiosas como culturales.
Palabras clave: Diáspora griega, migraciones albanesas, arvanites-arbëreshë, Italia meridional, ósmosis cultural, mutación étnica.
ABSTRACT: The majority of the Greek-orthodox colonies of Southern Italy and Sicily rised from emigrants from Greece. Since late seventeenth and in particular the eighteenth century, in most of these initially Grecophone or bilingual comunities (Hellenophone and Albanophone) the usage of the Albanian idiom of Arvanitika (at the time spoken in some Greek regions) started dynamically to preponderate over Modern Greek. The author ascribes this ethnic transmutation to the accelerated integration of the Grecophones into the Italian environment and their subsequent latinization. In contrast, the Albanophones preserved with obstinacy their religious and cultural traditions.
Key-Words: Greek diaspora, Albanian migrations, Arvanites-arbëreshë, Southern Italy, cultural osmosis, ethnic transmutation.
REVISTA DE ESTUDIOS BIZANTINOS Y NEOGRIEGOS.
Volumen 28 (2007), pp. 219-240.
A. Carile:
Europa fra Ortodossia e Islamismo.
RESUMEN: En este trabajo el autor presenta el concepto de Europa –cuyo origen carolingio es una hipótesis que necesita demostración– en contraposición con el islam y la ortodoxia. Se trata de un prejuicio histórico que no tiene en cuenta las consideraciones de De Volney y Toynbee sobre la continuidad civil de las tres civilizaciones que se asentaron en el Mediterráneo y que representan la persistencia del mundo greco-romano. No tiene, además, en cuenta la previsión formulada por Toynbee en 1947 sobre la reacción que la occidentalización del planeta provocaría en el mundo islámico, reacción visualizada por el filósofo de la historia e través de las categorías de conflicto / encuentro entre romanos y hebreos: zelotismo y herodianismo. Palabras clave: Europa, Rusia, Islam, ortodoxia, Toynbee. RIASSUNTO: Il concetto di Europa, la cui origine carolingia è una “equazione da verificare”, viene presentato di solito nella contrapposizione contro Islam e contro Ortodossia. È un pregiudizio storico che ignora le considerazioni di de Volney e di Toynbee sulla continuità civile delle tre civiltà che si affacciano sul Mediterraneo e che rappresentano la continuità del mondo greco-romano. Non tiene inoltre conto della previsione del Toynbee nel 1947 circa la reazione che la occidentalizzazione del pianeta avrebbe provocato nel mondo islamico, reazione dal filosofo della storia visualizzata attraverso le categorie del conflitto / incontro fra Romani ed Ebrei: zelotismo ed erodianesimo.
Parole chiave: Europa, Rus’, Islamismo, Ortodossia, Toynbee. REVISTA DE ESTUDIOS BIZANTINOS Y NEOGRIEGOS.
Volumen 28 (2007), pp. 241-258.
Χ. Μπιντουδης:
Η φύση στο ποιητικό συμπάν του Διονυσίου Σολωμού.
Περίληψη: Σκοπός του παρακάτω δοκιμίου είναι να επιχειρήσει μια συνολική ανάγνωση του όγκου των Αυτογράφων του Σολωμού, δίχως περιοριστικές τάσεις που θα επέβαλλαν την οποιαδήποτε εσωτερική τομή μέσα στο έργο. Επιλέγοντας μια από τις κυριότερες θεματικές της ποίησης του Σολωμού, τη φύση, ο συγγραφέας επιχειρεί να φέρει στο φως την εν εξελίξει πορεία αυτού του μοτίβου και να καταδείξει τις διαφορετικές του εκφάνσεις μέσα από την ανάγνωση συγκεκριμένων ποιητικών κειμένων. Φύση και Τέχνη, Φύση και Θάνατος, Φύση και Άνθρωπος, είναι μονάχα μερικά από τα εννοιολογικά ζεύγη με τα οποία καταγίνεται το έργο του Σολωμού. Κοινός παρονομαστής και συνδετικός κρίκος όλης αυτής της μακράς πορείας παραμένει η Φύση με τις διάφορές της εκφάνσεις, υποδεικνύοντας έτσι μια αντιμετώπιση του σολωμικού έργου ως μια αέναη δημιουργία με μία μοναδική αρχή και κανένα τέλος.
Λεξεις κλειδια: Σολωμός, φύση, Ρομαντιμός, ελληνική ποίηση.
Abstract: The aim of this essay is to undertake a full reading of Solomos’ volume of Autographs, with no constrictive tendencies able to impose any kind of internal censorship on the work. The writer chooses one of the main topics of Solomos’ poems, that is nature, and tries to disclose its progressive development and to plainly illustrate the diversity of expressions that ensue from the reading of some particular poems. Nature and Art, Nature and Death, Nature and Man: these are just some of the couples of concepts with wich Solomos deals with in his oeuvre. The all-present element and the link in this long process is Nature, in its many representations, pointing out a way to interpret Solomos’ work as an infinite creation, with a beginning and no end.
Palabras clave: Solomos, nature, romanticism, Greek poetry.
REVISTA DE ESTUDIOS BIZANTINOS Y NEOGRIEGOS.
Volumen 28 (2007), pp. 259-260.
Μ. Γ. ΒΑΡΒΟΥΝΗΣ:
Οι επιδράσεις του μικρασιατικού μοναχισμού στην ίδρυση και ανάπτυξη των μονών της Σάμου (19ος-20ός αι.).
[M. G. Varvunis,
La influencia del monacato minorasiático en la fundación y desarrollo de los centros monacales de Samos].
Περίληψη: Στη μελέτη αυτή εξετάζονται οι σχέσεις του σαμιακού με τον μικρασιατικό μοναχισμό, σε επίπεδο περιουσιακών στοιχείων, αλλά και σε επίπεδο ανθρώπινου δυναμικού. Οι σχέσεις αυτές, που ξεκίνησαν ήδη από τα βυζαντινά χρόνια, κορυφώθηκαν κατά τον 19ο και τον 20ο αιώνα, και έσβησαν βαθμιαία μετά την ένταξη της Σάμου στο Ελληνικό κράτος (1912) και την Μικρασιατική καταστροφή (1922) που απομάκρυνε τους Έλληνες της Μικράς Ασίας από τις προγονικές εστίες τους. Ωστόσο, γονιμοποίησαν πνευματικά τη Σάμο και την πλούτισαν με πολλά κειμήλια, χειρόγραφα, βιβλία και έργα τέχνης, που αποτελούν σήμερα περιουσία των μοναστηριών της.
ΛΕΞΕΙΣ ΚΛΕΙΔΙΑ: Μικρά Ασία, μοναχισμός, Σάμος, εκκλησιαστικά κειμήλια, μοναστήρια, Ορθόδοξη Εκκλησία.
|