ERYTHEIA
REVISTA DE ESTUDIOS BIZANTINOS Y NEOGRIEGOS.
 
Volumen 29 (2008)

 

 

 

ÍNDICE

 

 

                                                                                                            artículos 

 

 

P.A. CAVALLERO:

Griego bizantino en la Vida de Simeón, de Leoncio de Neápolis.......................................................................................................7

 

D. SAKEL:

Weights and Measures and the Time and Place of Authorship of the

Historia Imperatorum....................................................................................................................................................................29

 

P.BADENAS DE LA PEÑA:

 La idea imperial rusa y la imagen de Bizancio tras la

conquista de Constantinopla..........................................................................................................................................................37

 

J. GIL FERNANDEZ:

 Griegos en aguas del Pacífico.........................................................................................................................................................51

 

J.M. FLORISTAN:

Carta del clero de la Morea a Felipe III (10.V.1607)......................................................................................................................83

 

M. DJURDJEVIC:

Las principales características de la filosofía religiosa rusa   .........................................................................................................113

 

 J. PASCUAL:

Cinco días en Atenas. La estancia de los expedicionarios de la

fragata blindada Arapiles en Grecia en julio de 1871.....................................................................................................................135

 

O. PRIETO:

Literatura y sociedad: representaciones del Desastre de Asia Menor

(1919-1922) en la novela griega contemporánea ..........................................................................................................................169

 

K. PALEOLOGOS:

El espacio novelesco en Entre visillos de Carmen Martín Gaite

y La salamandra de Alkiviadis Yanópulos: un estudio comparativo .............................................................................................203

 

M. Γ. Βaρβουνησ:

Προσκυνηματικός τουρισμός και ελληνική λαϊκή τέχνη .....................................................................................................217

 

 

 

    comentarios breves

 

G. Vespignani

Dentro e fuori la «pista bizantina», o «turca», a proposito Della Flagellazione: continuano le indagini su Piero .....................229

 

M. González Rincón

 

El ocaso del nacionalismo neogriego: revisionismo ideológico en la Grecia contemporánea ..............................................................241

 

 

 

  

discusiones y reseñas

S. Torallas Tovar, Biblica Coptica Montserratensia. P. Monts. Roca II, Barcelona 2007 (por María Jesús Albarrán Martínez), 251.–G. H. Ettlinger et J. Noret, Pseudo-Gregorii Agrigentini seu pseudo-Gregorii Nysseni commentarivs in Ecclesiasten (por Mercedes López Salvá), 253.–M. Detoraki, Le Martyre de saint Aréthas et de ses compagnons (BHG 166) (por M. Caballero), 255.–Μ. Λεοντσινη, Κωνσταντίνος Δ’ (668-685). Ο τελευταίος πρωτοβυζαντινός αυτοκράτορας (por Eva Latorre Broto), 258.–F. Meunier, Le roman byzantin du XIIe siècle. À la découverte d’un nouveau monde (por Francisco Javier Ortolá Salas), 262.–Ducas, Historia turco-bizantina, ed. y trad. de Francisco Javier Ortolá Salas y Fernando Alconchel Pérez, prólogo de P. Bádenas de la Peña (por Guillermo Marín Casal), 265.–M. Kaplan, Byzance. Villes et campagnes; J. Lefort, Société rurale et histoire du paysage à Byzance (por Lubomíra Havlíková), 271.–J. Fradejas Lebrero, León V de Armenia (Primero y único Señor de Madrid) (por José Simón Pálmer), 275.–F. A. Aguado Blázquez, Guía de Constantinopla. Un viaje a Estambul en busca de Bizancio, en colaboración con A. M.a Cadena Báñez (por Miguel Cortés Arrese), 277.–Salterio griego Jlúdov (ms. gr. 129, Museo Histórico del Estado, Moscú) (por Miguel Á. Elvira), 279.–Akáthistos de Moscú (Ms. Synodal gr. 429, Museo Histórico del Estado, Moscú). Libro de Estudios, ed. de E. V. Shulgina-M. Cortés Arrese-P. Bádenas de la Peña (por Silvia García Alcázar), 283.– M. Bezzi, Iconologia della sacralità del potere: Il tondo Angaran e l’etimasia (por Sonia Morales Cano), 286.–M. Cortés Arrese (coord.), Caminos de Bizancio (por Verónica Gijón Jiménez), 287.–M. Cortés Arrese, Memoria e invención de Bizancio (por Verónica Gijón Jiménez), 291.–Material Culture and Well-Being in Byzantium (400-1453), ed. by M. Grünbart, E. Kislinger, A. Muthesius, D. Ch. Stathakopoulos (por José M. Floristán), 294.–Chr. R. Kraus,  Kleriker im späten Byzanz. Anagnosten, Hypodiakone, Diakone und Priester 1261-1453 (por José M. Floristán), 298.–P. Gilles, Itinéraires byzantins, introd., trad. et notes par J.-P. Grélois (por José M. Floristán), 301.–L. Gil Fernández, El Imperio luso-español y la Persia safávida, t. 1 (1582-1605) (por José M. Floristán), 303.–K. Palamás, La muerte del palikari, trad., introd. y notas de M. González Rincón (por José Guillermo Montes Cala), 306.–M. Castillo Didier, Alejandría y Kavafis. Ensayo de crónica de una ciudad y su poeta (por Pedro Bádenas de la Peña), 311.–Ι. Μουρελος-Ι. Δ. Μιχαηλιδης (επιμλεια), Ο Ελληνικός Εμφύλιος Πόλεμος. Μια αποτίμηση. Πολιτικές, ιδεολογικές, ιστοριογραφικές προεκτάσεις (por Pedro Bádenas de la Peña), 312.–Στις αμμουδιές του Ομήρου. Homenaje a la profesora Olga Omatos, ed. de J. Alonso Aldama, C. García Román, I. Mamolar Sánchez (por José Ramón del Canto Nieto), 317.–J. Alonso Aldama y O. Omatos Sánchez (eds.), Cultura Neogriega. Tradición y Modernidad (por Alberto Conejero), 325.–

 

 

 

 

 
 
ERYTHEIA
REVISTA DE ESTUDIOS BIZANTINOS Y NEOGRIEGOS.
Volumen 29 (2008), pp. 7-28.
 
 

P. A. Cavallero

 

Griego bizantino en la Vida de Simeón, de Leoncio de Neápolis

 

Resumen: Leoncio maneja una redacción que en muchos lugares es emi­nen­te­mente retórica, pero a la vez aflo­ran en su texto rasgos fonéticos, mor­fo­lógicos, sin­tácticos y léxi­cos pro­pios del griego bi­zan­ti­no. Así construye un personaje capaz de hacer dis­cur­sos retóricos y de dis­cu­tir temas fi­lo­só­fi­cos, y capaz también de “abajarse” al pú­bli­co destinatario de aquello que no es una “pré­di­ca” en el sen­tido tra­di­cional, sino a tra­vés de las visiones, de los milagros, de los ejemplos, y en­ton­ces la lengua de ese relato tam­bién se “abaja” al nivel de lo popular y cotidiano ade­cuán­dose a diversas situaciones dialógicas: por lite­ra­ria que sea la composición, siempre e­mer­ge la lengua del momento.

Palabras clave: Bizancio, hagiografía, Leoncio, Simeón, lengua coloquial.

 

Abstract: Leontius makes a redaction which in many places is eminently rhetoric, but there are phonetic, morphologic, syntactic and lexical elements which are typical of the Byzantine Greek language. Symeon is then a personage capable –as the author– to make rhetoric speeches and to discuss philosophic subjects, and he also is able to let down his language to the popular and quotidian level of the public, in order to present different situations of dialog. In the literary composition it always emerges the language of the historic time.

Key-words: Byzance, hagiography, Leontius of Neapolis, Symeon the fool, colloquial language.

 

 

ERYTHEIA
REVISTA DE ESTUDIOS BIZANTINOS Y NEOGRIEGOS.
Volumen 29 (2008), pp. 29-36.
 
  

D. Sakel

 

Weights and Measures and the Time and Place of Authorship of the Historia Imperatorum

 

 

Abstract: The article looks at the problem of the date and place of provenance of the anonymous Byzantine world chronicle better referred to as the Historia Imperatorum.  In particular it notes the possibilities arising out of the use of a late mediaeval unit of measure, tha cafiz, and judges these in relation to further evidence that is forthcoming from the chronicle.  It concludes by pointing out the problems in any determina­tion of time and place, as well as suggesting further avenues of research toward the specification of both.

Key-Words: Historia Imperatorum, date and place of composition, cafiz.

 

Resumen: El artículo estudia el problema de la fecha y lugar de composición de la crónica bizantina anónima conocida como Historia Imperatorum. Tiene en cuenta, de forma especial, las posibilidades que ofrece el empleo de una unidad de medida medieval tardía, el cafiz, y las analiza en relación con otros datos que aparecen en la crónica. Concluye apuntando los problemas que conlleva la determinación del lugar y fecha, así como sugiriendo nuevas vías de investigación para la determinación de ambos.

Palabras clave: Historia Imperatorum, lugar y fecha de composición, cafiz. 

 

ERYTHEIA 
REVISTA DE ESTUDIOS BIZANTINOS Y NEOGRIEGOS.
Volumen 29 (2008), pp. 37-49.
 
 

P. Bádenas de la Peña

 

La idea imperial rusa y la imagen de Bizancio tras la conquista de Constantinopla

 

Resumen: Las profundas transformaciones geopolíticas producidas en torno a la desaparición del imperio bizantino suponen un giro completo del concepto mismo de la idea imperial en la mentalidad ortodoxa, no sólo de los propios griegos, sino de toda la oikoumene ortodoxa. Rusia emerge como heredera, en cierto modo, de Bizancio, pero el modelo de idea imperial tradicional experimenta un profundo cambio en el que influyen decisivamente la Unión adoptada en el concilio de Florencia, percibida como una traición a la ortodoxia, y el modelo imperial puesto en vigor por Mehmed el Conquistador, que tuvo una influencia decisiva. El método adoptado por la Tercera Roma para legitimar su función imperial será realmente similar al empleado por Mehmed II: el soberano autócrata debe de rodearse de las personas más capaces, elegidas libremente por él, en vez de apoyarse en la nobleza hereditaria.

Palabras clave: Ideología imperial en Bizancio, Rusia, Imperio otomano.

 

Abstract: The profound geopolitical transformations brought about by the disappearance of the Byzantine Empire bring with them a complete change of the very concept of the imperial idea in Orthodox mentality, not only in the Greeks themselves, but in the whole Orthodox oikoumene. Russia emerges as the heir, in a sense, of Byzantium, but the model of the traditional imperial idea experiences a profound change upon which the union adopted in the council of Florence, perceived as a betrayal of Orthodoxy, and the imperial model put into place by Mehmed the Conqueror have a decisive influence. The method adopted by the Third Rome to legitimize its imperial role will actually be the same one that Mehmed II applied: the autocratic sovereign should surround himself with the most capable men, chosen freely, not with the hereditary nobility.

Key words: Imperial ideology­­­ in Byzantium, Russia, and Ottoman Empire.

.

.

 

 

 

ERYTHEIA 
REVISTA DE ESTUDIOS BIZANTINOS Y NEOGRIEGOS.
Volumen 29 (2008), pp. 51-81.
 
 

J. Gil Fernández

 

Griegos en aguas del Pacífico

 

Resumen: Documentos sobre los griegos enrolados en las armadas de Magallanes y Loaýsa.

Palabras Clave: marineros griegos, Magallanes, Loaýsa, Pacífico.

 

Abstract: Documents relating to the Greeks embarked in Magellan’s and Loaýsa’s fleets.

Key words: Greek sailors, Magellan, Loaýsa, Pacific.

.

.

 

 

ERYTHEIA 
REVISTA DE ESTUDIOS BIZANTINOS Y NEOGRIEGOS.
Volumen 29 (2008), pp. 83-112.
 
 
 

J. M. Floristán

 

Carta del clero de la Morea a Felipe III (10.V.1607)

 

 

Resumen: Edición, con comentario histórico, de la carta de fecha 10 de mayo de 1607, inédita, que los metropolitas, obispos y dignatarios eclesiásticos y laicos de la Morea dirigieron al monarca español Felipe III en petición de ayuda militar.

Palabras clave: Morea, Iglesia moraíta, proyecto de levantamiento antiturco, 1607.

 

Abstract: Edition and historical commentary of the letter dated May 10, 1607, till now unknown, which the metropolitans, bishops and ecclesiastical and laical leaders of the Peloponnesus sent to the Spanish king Philip the IIId in search of military aid.

Key words: Morea, Church of Morea, antiottoman insurrectionary movement, 1607.

 
 
 
 
ERYTHEIA 
REVISTA DE ESTUDIOS BIZANTINOS Y NEOGRIEGOS.
Volumen 29 (2008), pp. 113-133.
 
 

M. Djurdjevic

 

Las principales características de la filosofía religiosa rusa

 

Resumen: El desarrollo de la filosofía en la parte oriental de Europa ha sido poco explorado. Después de la caída del Muro de Berlín, vieron la luz en Rusia importantes obras de la generación de pensadores neobizantinos de la denominada Edad de Plata, uno de los períodos más brillantes de la cultura rusa (1890-1917). Este artículo se dedica al estudio de la filosofía religiosa rusa: su estatus en la historiografía europea, su periodización básica, sus rasgos específicos y sus principales temas. Con el objetivo de aportar conocimientos que sirvan para situar ese pensamiento en el lugar correspondiente dentro de la filosofía europea, este texto se centra en su peculiaridad: la estrecha vinculación con las tradiciones helénica y bizantina, arraigadas en la cultura ortodoxa.

Palabras clave: filosofía religiosa rusa, filosofía neo-bizantina, ortodoxia, síntesis bizantino-eslava, Rusia, Europa oriental, filosofía.

 

Abstract: The development of the philosophy in Eastern Europe has not been fully explored yet. After the fall of the Berlin Wall, there have been published in Russia numerous important works of a so-called Silver Age generation of neo-byzantine thinkers, being that one of the most brilliant periods of Russian culture (1890-1917). This article deals with the Russian religious philosophy: its status in the European historiography and its basic periodization, focusing on its main characteristics and central issues. Aiming to contribute to setting the Russian thought in the right place in the history of European philosophy, this text spreads a new light on its major specificity: a deep relationship with Hellenic and Byzantine tradition within Orthodox culture.

Key words: Russian Religious Thought, Neo-Byzantine Philosophy, Orthodoxy, Byzantine-Slavic synthesis, Russia, Eastern Europe, Philosophy.

 

 

 

 

 

ERYTHEIA 
REVISTA DE ESTUDIOS BIZANTINOS Y NEOGRIEGOS.
Volumen 29 (2008), pp. 135-168.
 
 

 

J. Pascual

 

Cinco días en Atenas. La estancia de los expedicionarios de la

fragata blindada Arapiles en Grecia en julio de 1871

 

 

 Resumen: Este trabajo se centra en la estancia en Atenas, en julio de 1871, de los expedicionarios españoles de la fragata Arapiles, a través de la cual podemos acercarnos al clima cultural de su tiempo, a su visión sobre la Grecia contemporánea y a la metodología y conceptos que en aquel tiempo se empleaban en los estudios griegos, así como a la situación de Atenas en este año y al estado de los monumentos antiguos que podían entonces visitarse.

Palabras clave: Grecia antigua y moderna; viajeros.

 

Abstract: This paper describes the stage of the Spanish travellers of the frigate Arapiles in Athens on July 1871, through it, we can approach the cultural atmosphere of the time, their vision of the contemporary Greece and the methodology and concepts that were used in that moment in Greek studies as well as the situation of Athens in that year and the state of the ancient monuments that could be visited at the time.

Key words: Ancient and modern Greece; travellers.

 

 
 
 
 
ERYTHEIA 
REVISTA DE ESTUDIOS BIZANTINOS Y NEOGRIEGOS.
Volumen 29 (2008), pp. 169-201.
 
 
 

Ó. Prieto

 

Literatura y sociedad: representaciones del Desastre de Asia Menor

   (1919-1922) en la novela griega contemporánea

 

Resumen: Este artículo analiza desde la perspectiva de la sociología de la Literatura el modo en el que el Desastre minorasiático de 1922 halla su reflejo literario en tres novelas griegas contemporáneas, escritas en aquel momento histórico o inmediatamente después: Historia de un prisionero de Stratis Ducas (1929), El número 31328 de Ilías Venesis (1931) y Tierras de sangre de Dido Sotiríu (1962). Estas novelas dan testimonio tanto de los hechos históricos sucedidos, como de las instituciones sociales que condicionaron su creación poética. Asimismo, el artículo trata de esclarecer la compleja relación que se establece entre la literatura y su marco social dentro de un escenario tan sesgado políticamente.

Palabras clave: Desastre de Asia Menor, Gran Ideal, Sociología de la Literatura, novela comprometida y testimonial, Stratis Ducas, Ilías Venesis, Dido Sotiríu.

 

Abstract: This article aims to analyze, from the perspective of Sociolo­gy of Literature, the way in which Asia Minor Disaster of 1922 is reflected in three contemporary Greek novels, written in that very time or inmediately after: Stratis Doukas’ A Prisoner of War’s Story (1929), Elias Venezis’ Number 31328 (1931) and Dido Sotiriou’s Farewell Anatolia (1962). These novels bear witness not only to historical events, but also to social institutions which determined their poetic creation. Likewise, the paper tries to elucidate the complex relationship between literature and its social framework in such a politically biased background.

Key words: Asia Minor Disaster, Megali Idea, Sociology of Literature, testimonial and politically committed Novel, Stratis Doukas, Elias Venezis, Dido Sotiriou.

           

 
 
 
ERYTHEIA 
REVISTA DE ESTUDIOS BIZANTINOS Y NEOGRIEGOS.
Volumen 29 (2008), pp. 203-216.
 
 

 

K. Paleologos

 

El espacio novelesco en Entre visillos de Carmen Martín Gaite

y La salamandra de Alkiviadis Yanópulos: un estudio comparativo

 

 

Resumen: Toda ciudad es un discurso, sostenía Barthes. Nosotros, en este trabajo, tras presentar un breve panorama de las narrativas española y griega de los años ’50, nos proponemos realizar un análisis comparativo del tratamiento del espacio novelesco en dos novelas escritas en 1957, esto es, Entre visillos de Carmen Martín Gaite y La salamandra de Alkiviadis Yanópulos [Η σαλαμάντρα, Αλκιβιάδης Γιαννόπουλος]. Nuestro propósito es demostrar que el espacio novelesco transmite también ideología, a veces sin que el autor se percate de ello.

Palabras clave: Espacio novelesco, ideología, narrativa española y griega de posguerra.

 

Abstract: Every city is a discourse, claimed Barthes. Having already introduced a brief overview of the Spanish and Greek narratives of the 50’s, in this article we intend to conduct a comparative analysis of the space representation in two different novels, namely Entre visillos of Carmen Martin Gaite, written in 1957, and Η σαλαμάντρα of Alkiviadis Yanopoulos written also in 1957. Our aim is to demonstrate that space in literature conveys ideology as well, sometimes without author’s awareness.

Key words: Literary space, ideology, Spanish and Greek narratives of the 50’s

 

 
 
 
 
ERYTHEIA 
REVISTA DE ESTUDIOS BIZANTINOS Y NEOGRIEGOS.
Volumen 29 (2008), pp. 217-228.
 

M. Γ. Βaρβουνησ

 

Προσκυνηματικός τουρισμός και ελληνική λαϊκή τέχνη

 

 

Πepiλhψh: Στη μελέτη αυτή εξετάζεται η σύγχρονη λαϊκή θρησκευτική τέχνη στην Eλλάδα, όπως αυτή συμπυκνώνεται στα είδη που πωλούνται στα διάφορα ελληνικά θρησκευτικά προσκυνήματα. Πρόκειται για είδη προσκυνητών, ενθυμήματα, εικόνες και είδη θρησκευτικής ευλογίας, που διατίθενται στα καταστήματα μονών και προσκυνημάτων, σε όλο τον ελληνικό χώρο. Mε αφορμή τα είδη αυτά διατυπώνονται γενικές θεωρητικές αρχές για την ιδεολογική χρήση και σημασία των αντικειμένων, αλλά και συμπεράσματα για τη σχέση ανάμεσα στον προσκυνηματικό τουρισμό και τη λαϊκή καλλιτεχνική δημιουργία στον ελληνικό πολιτισμικό χώρο.

Λeξeiς-kλeiδia: Λαϊκή τέχνη, θρησκευτική τέχνη, προσκυνηματικός τουρισμός, μονές, προσκυνήματα, λαϊκή καλλιτεχνική δημιουργία.

 

Resumen: en este artículo se examina la artesanía religiosa popular contemporánea en Grecia, tal como se condensa en las imágenes que se venden en los diferentes santuarios griegos. Se trata de figuras de peregrinos, recuerdos, imágenes y artículos bendecidos que se exponen en las tiendas de monasterios y santuarios de todo el país. Partiendo de estos artículos se establecen principios teóricos generales sobre el uso ideológico y significado de los objetos y se extraen conclusiones sobre la relación que hay entre el turismo de peregrinación y las creaciones artísticas populares en el ámbito cultural griego.

Palabras clave: Artesanía popular, artesanía religiosa, turismo de peregrinación, monasterios, santuarios, creación artística popular.

          

 

 

ERYTHEIA 
REVISTA DE ESTUDIOS BIZANTINOS Y NEOGRIEGOS.
Volumen 29 (2008), pp. 229-240.
 

 

 

   comentarios breves                       

 

G. Vespignani

Dentro e fuori la «pista bizantina», o «turca», a proposito della

Flagellazione: continuano le indagini su Piero

 

[Silvia Ronchey, L’enigma di Piero. L’ultimo bizantino e la crociata fantasma nella rivelazione di un grande quadro, Milano 2006; Bernd Roeck, Mörder, Maler un Mäzene. Piero della Francescas “Gaisselung”. Eine kunsthistorische Kriminalgeschichte, München 2006; David A. King, Astrolabes and Angels, Epigrams and Enigmas. From Regiomontanus’ Acrostic for Cardinal Bessarion to Piero della Francesca’s Flagellation of Christ, Stuttgart 2007]

 

 

 

 

 

ERYTHEIA 
REVISTA DE ESTUDIOS BIZANTINOS Y NEOGRIEGOS.
Volumen 29 (2008), pp. 241-250.
 
 

M. González Rincón

 

El ocaso del nacionalismo neogriego en la Grecia contemporánea

 

[Γιώργος Καραμπελιασ, 1922. χιλιαεννιακοσιαεικοσιδύο. Δοκίμιο για τη νεοελληνική ιδεολογία, Αθήνα: Εναλλακτικές εκδόσεις [Αντιπαραθέσεις 18], 2002. 223 pp.]